ژنرالهای جدید در پاکستان

ژنرال پرويز مشرف رئيس‌جمهوري پاكستان كه اين روزها صفت محاصره شده براي او صفتي گزاف نيست، ديروز 2 نفر از فرماندهان ارتش را به درجه سرهنگ تمامي ارتقا داد. اين 2 فرمانده يكي سرهنگ دوم اشفق كياني و ديگري سرهنگ دوم طارق مجيد هستند كه قرار است از فردا به درجه سرهنگ تمامي ارتقا يابند. سرهنگ كياني در داخل ارتش‌ قرار است به‌عنوان نايب رئيس ارتش و نيروهاي مسلح منصوب شود و بعد از انتخاب دوباره مشرف به سمت رياست‌جمهوري، عنوان فرماندهي كل نيروهاي ارتش را به عهده بگيرد. سرهنگ طارق مجيد هم به فرماندهي مشترك نيروهاي مسلح منصوب مي‌شود. اين 2 انتصاب در شرايط كنوني اهميت زيادي دارد. كياني و مجيد هر 2 از سرسخت‌ترين حاميان و وفاداران مشرف در سال‌هاي اخير و بعد از به قدرت رسيدن او بوده‌اند. اين2 فرمانده از نيروهاي باسابقه ارتش هستند و نشان‌هاي افتخار زيادي دريافت كرده‌اند. اما هيچ‌كدام از اين دلايل به اندازه دليل سياسي براي اين انتصاب نيرومند نيستند. خود ژنرال مشرف هم به دلايل سياسي توسط نواز شريف نخست وزير پاكستان ارتقا يافت. مشرف معمولا سرنوشت طرفداران و دشمنانش را آن‌طور كه خودش مي‌خواهد رقم مي‌زند. از ميان اين 2 ، انتصاب فرمانده كل نيروهاي مسلح و ارتش پاكستان اهميت بيشتري دارد چرا كه در اين كشور ارتش سياست را در اختيار دارد و كنترل همه امور را در دست دارد. انتصاب كياني به اين سمت درواقع به نوعي جمع شدن منافع مشرف، بي‌نظير بوتو و آمريكا در يك گزينه است. انتصاب كياني همچنين در داخل پاكستان هم پيامدهايي به‌دنبال دارد. سرهنگ كياني در حالي به اين سمت منصوب مي‌شود كه حكومت 8 ساله مشرف اكنون با اختلافات دروني و بحران سياسي كلي روبه‌روست. جامعه مدني پاكستان و جمعيت 160 ميليوني اين كشور از وجود يك حاكم نظامي، بسيار سرخورده و نااميد شده‌اند. فضاي كلي كه اكنون در جامعه پاكستان حاكم است به نوعي انتظار براي تغيير رژيم و احياي دمكراسي است. تصوير ارتش هم در پاكستان به شدت مخدوش شده و روحيه خود ارتش هم دچار آسيب شده‌است. بنابراين با توجه به اين توصيف‌ها شرايط پاكستان بسيار بحراني است و حكومت آن را مي‌توان يك حكومت تحميلي ناميد. از سوي ديگر آنچه انتصاب سرهنگ كياني را به اين سمت ممكن كرده اين است كه اين گزينه در واقع منافع مشرف، بوتو و آمريكا را يك جا تأمين مي‌كند. انتصاب سرهنگ كياني درواقع علاوه بر اينكه به‌دليل سابقه طولاني كار او صورت گرفته، دلايل ديگري هم دارد كه مهم‌ترين آن نظر مثبت آمريكا نسبت به او به‌عنوان يكي از مهره‌هاي برنامه جامع حفظ مشرف در قدرت است. آمريكا مي‌خواهد كه مشرف با چهره‌اي غيرنظامي و با بيرون آوردن لباس نظامي به كار خود ادامه دهد. در اين صورت او بايد قدرت را در ارتش به كسي بسپارد كه بيشترين اعتماد را به وي دارد. سرهنگ كياني هم مورد اعتماد مشرف است و هم مورد اطمينان آمريكا. تا اينجا تنها تصور مي‌شد كه كياني مورد حمايت و اطمينان مشرف و آمريكاست اما بي‌نظير بوتو هم ديروز در بيانيه‌اي از انتصاب كياني حمايت كرد. اخبار رسيده از منابع مطلع در پاكستان حتي حاكي از آن است كه بوتو در مذاكرات خود با ژنرال مشرف بر انتصاب كياني به فرماندهي ارتش به‌عنوان يكي از شرط‌هايش در تحقق اين معامله تأكيد كرده است. بوتو تأكيد كرده كه فرمانده ارتش بايد فرد مورد تأييد او باشد. مشخصات زندگي‌نامه سرهنگ كياني نشان مي‌دهد كه او در دهه 1980 و در دوره اول نخست وزيري بوتو، نايب دبير ارتش بوده‌است. سرهنگ كياني همچنين از سوي مشرف در مذاكرات براي رسيدن به توافق با بوتو در دبي حضور داشته است. بنابراين او از مهره‌هاي مهم در تعامل مشرف با بوتو به شمار مي‌آيد. در 8 سال گذشته مشرف از نظر عموم مردم پاكستان نوعي دنباله‌روي آمريكا تصوير شده است. فضاي غالب در ميان رسانه‌ها و افكار عمومي پاكستان نوعي فضاي ضد آمريكايي است. اين مقاومت و مخالفت در برابر آمريكا رفته رفته به رژيم دست نشانده آن در اسلام‌آباد منتقل شد. بنابراين يكي از دلايل عمده مخالفت مردم پاكستان با دولت مشرف، نزديكي آن به آمريكاست. با توجه به اينكه كياني هم در محفل نيروهاي بوتو و هم از نيروهاي مشرف است و از سوي ديگر حمايت آمريكا را هم با خود دارد، به راحتي نمي‌توان لقب و عنوان آمريكايي را از خود دور كند. نشريه آمريكايي نيوزويك در گزارشي از پاكستان نوشت سرهنگ كياني فرمانده آينده ارتش پاكستان است. او به خاطر عنوان شغلي‌اش بارها به آمريكا سفر كرده و با مقامات پنتاگون و سيا ديدارهاي متعددي داشته است. در اين ديدارها او تماس‌هاي نزديك و شخصي با مقامات آمريكايي داشته كه اين تماس‌ها در نزديك شدنش به آمريكا بسيار مؤثر بوده‌است. اما همين نزديكي براي او در داخل پاكستان و در ميان افكار عمومي دردسر ساز خواهد شد و حتي ممكن است او را همچون يك پرويز مشرف ديگر به شخصيتي منفور در ميان مردم پاكستان تبديل كند. انتصاب كياني به‌عنوان فرماندهي ارتش با 3 پرسش جدي همراه است: اول اينكه آيا او توانايي بازسازي ارتش پاكستان و تبديل كردن آن به يك نيروي حرفه‌اي را دارد؟ دوم اينكه آيا او مي‌تواند بدون اينكه وارد بازي‌هاي سياسي و بحران هميشگي درگيري ارتش و سياست در پاكستان شود به كار خود ادامه دهد؟ نكته سوم اين است كه آيا سرهنگ كياني به‌عنوان گزينه مورد حمايت آمريكا مي‌تواند هم انتظارات واشنگتن را در زمينه جنگ جهاني با تروريسم برآورده كند؟ همان‌طور كه پيش‌تر هم گفته شد، انتخاب سرهنگ كياني يك انتخاب كاملا سياسي است. بنابراين او نمي‌تواند از پيامدهاي سياسي اين انتخاب و بحران روزهاي آينده اين كشور به دور بماند. اما بايد ديد كه او چطور با اين بحران روبه‌رو خواهد شد. حضور ژنرال مشرف با لباس غيرنظامي در راس قدرت در پاكستان مشكلات او را حل نخواهد كرد. او حتي بعد از به دوش كشيدن عنوان رئيس‌جمهوري غيرنظامي باز هم با مخالفان جدي روبه‌روست و در اين رويارويي به كمك سرهنگ كياني براي حفظ حاكميت نياز دارد. در اين ميان رابطه سرهنگ كياني با بوتو هم مي‌تواند معادلات آينده ارتش و سياست در پاكستان را پيچيده كند. مشرف و بوتو در حال حاضر هم‌پيمان سياسي هستند اما تا ابد اين طور باقي نمي‌ماند. درصورت بروز اختلاف ميان اين 2 نفر نقش كياني به‌عنوان فرمانده ارتش نقشي تعيين‌كننده است. فرماندهان ارتش در پاكستان از يك الگوي واحد در تاريخ پيروي كرده‌اند. سرهنگ ايوب، اسكندر ميرزا را بركنار كرد. يحيي خان، ايوب را سرنگون كرد و ژنرال ضيا‌الحق، بوتو (پدر بي‌نظير بوتو) را اعدام كرد. بالاخره اينكه ژنرال مشرف نواز شريف را سرنگون كرد. آيا سرهنگ كياني هم از همين الگو پيروي خواهد كرد؟ فرماندهان ارتش در پاكستان معمولا در پايان دوره كاري خود قدرت اجرايي را در دست گرفته‌اند. بايد ديد اين سرنوشت در انتظار سرهنگ كياني هم هست يا نه. مبنع: saag.org 6 اكتبر

پاکستان در یک نگاه

جمهوري اسلامي پاكستان در سال 1947 و پس از استقلال كشور هندوستان از استعمار بريتانيا پديد آمد.

پس از استقلال پاكستان، منطقه مسلمان نشين كشمير همواره مورد مناقشه اين كشور با هند بوده و منشا دو جنگ از سه جنگ ميان اين دو كشور بوده است.

در سال 1973 و پس از 13سال حاكميت نظاميان بر پاكستان، ذوالفقار علي بوتو  به قدرت رسيد. و همزمان با انتخاب اين سياستمدار نظام سياسي پاكستان به جمهوري فدرال تغيير پيدا كرد.

بوتو اما 4 سال بيشتر در مقام نخست وزير پاكستان دوام نياورد و توسط ژنرال ضياء‌الحق سرنگون محاكمه و سپس به دار آويخته شد.ضياء‌الحق مجددا اسلام را مبناي نظامي سياسي پاكستان قرار داد.

 اين ژنرال پاكستاني در سال 1998 در سانحه هوايي كشته شد.پس از مرگ ضياءالحق بي نظير بوتو فرزند ذوالفقار علي بوتو به عنوان اولين نخست وزير زن يك كشور اسلامي از سوي حزب مردم پاكستان(PPP)  انتخاب شد. بي نظير بوتو اما مدت زيادي در راس قدرت سياسي دوام نياورد و در اوت 1990 به اتهام سواستفاده از قدرت و فساد مالي از مقام نخست وزيري بركنار شد.

نواز شريف كه در انتخابات همان سال از سوي حزب مسلم ليگ پاكستان به پيروزي رسيده بود، جانشين بي نظير بوتو شد.نواز شريف نيز پس از سه سال به اتهاماتي مشابه با اتهامات بي نظير بوتو از فدرت بركنار شد.

بي نظير بوتو پس از پيروزي حزب مردم در اكتبر 1993 دوباره به مقام نخست وزيري انتخاب شد، اما در نوامبر 1996 از كار بركنار و در 15 آوريل 1999 در دادگاهي غيابي به 5 سال زندان محكوم شد.

نواز شريف اما پس از پيروزي حزب مسلم ليگ در انتخابات پاكستان در سال 1997 مجددا به نخست وزيري رسيد. در اين زمان نواز شريف به دليل انتصاب قضات ديوان عالي پاكستان با قوه قضاييه اين كشور وارد يك مناقشه سياسي شد. در پي بروز مناقشه سياسي ميان نواز شريف و قوه قضاييه پاكستان سردار لغاري رييس جمهوري پاكستان از مقام خود استعفا داد و رفيق تارر اين مقام را عهده دار شد.

در 12 اكتبر 1999 نواز شريف در پي كودتاي نظاميان به فرماندهي ژنرال پرويز مشرف رييس ستاد مشترك ارتش پاكستان، از قدرت بركنار شد. نواز شريف در سال 2000 به حبس ابد محكوم شد و پرويز مشرف نيز در ژوئن سال 2001 خود را رييس جمهوري پاكستان ناميد.

در ماه مي 2002 و پس از برگزاري يك رفراندوم مشرف در مقام خود ابقاء شد.در پي اين رفراندوم مشرف مجددا قانون اساسي سال 1973 مبتني بر فدراليسم را در پاكستان احياء كرد.

با وقوع حوادث يازده سپتامبر در آمريكا پاكستان به يكي از متحدان آمريكا در آنچه به اصطلاح جنگ عليه تروريسم عنوان مي‌شود بدل شد.اتحاد پاكستان با آمريكا اما ثبات را براي اين كشور به همراه نياورد و طي قريب به يك دهه 4 هزار نفر بر اثر خشونت‌ها در اين كشور كشته شدند.

اما مشرف با بركنار كردن افتخار چودري رييس ديوان عالي پاكستان، بزرگترين بحران سياسي را در طي دوران زمامداري‌اش پديد آورد.بركناري افتخار چودري موجي از ناآرامي‌ها را در پاكستان در پي آورد.

حمله نظاميان پاكستان به مسجد سرخ يا مسجد لعل در اسلام آباد از جمله ديگر بحران‌هايي است كه در زمان زمامداري مشرف به وقوع پيوست، بحران مسجد لعل با مداخله ارتش پاكستان و  كشته شدن 103 نفر خاتمه يافت.

از جمله موارد ديگري كه زمامداري مشرف را تحت‌الشعاع قرار داده است، مساله در اختيار داشتن همزمان مقام فرماندهي ارتش و رياست جمهوري پاكستان توسط وي است. مشرف در آستانه برگزاري انتخابات رياست جمهوري پاكستان مقام خود در ارتش را به يكي ديگر از ژنرال‌هاي ارتش اين كشور تفويض كرد.